Bệnh Zona thần kinh - Nguyên nhân, triệu chứng và cách chữa

Zona thần kinh là một căn bệnh phổ biến, thường gặp ở cả người lớn và trẻ em. Rất nhiều người nhầm lẫn Zona thần kinh và bệnh “giời leo”. Cùng tìm hiểu với chúng tôi để biết thêm thông tin chi tiết về căn bệnh này.

1. Zona thần kinh là bệnh gì?

Bệnh Zona hay Herpes zoster là bệnh nhiễm trùng da do sự tái hoạt động của virus Varicella zoster (VZV) gây ra. Khi bị bệnh, các ban đỏ, mụn nước, bọng nước xuất hiện thành đám, thành chùm theo đường phân bố của thần kinh ngoại biên.

nguyên nhân gây bệnh zona

Sự phân bố của các ban đỏ Zona

Đối tượng nguy cơ cao: Thường gặp ở người già, người suy giảm miễn dịch, đặc biệt ở người nhiễm HIV/AIDS.

Bệnh Zona và “giời leo” đều gây ra những tổn thương trên da, nổi ban đỏ, sau đó hình thành những đám mụn nước. Tuy nhiên, khác với bệnh Zona, mụn nước tụ lại thành đám, chạy theo đường đi của dây thần kinh thì “giời leo” là bệnh viêm da dị ứng, do độc tính của các loại côn trùng gây ra.

Nguyên nhân gây bệnh

Khi virus Herpes zoster xâm nhập vào cơ thể, đầu tiên, nó gây ra bệnh thủy đậu. Sau khi hết bệnh thủy đậu, virus này sẽ di chuyển vào các mô thần kinh gần tủy sống và não trong cơ thể rồi “ngủ yên”.

virus gây bệnh zona

Virus "thức dậy" và gây bệnh

Khi sức đề kháng của cơ thể giảm, virus “thức dậy” và di chuyển dọc theo các sợi thần kinh đến da và dẫn đến xuất hiện bệnh.

2. Triệu chứng của Zona thần kinh

Biểu hiện thường gặp

Các dấu hiệu của bệnh bao gồm:

- Sốt, ớn lạnh và đau đầu, ngoài ra còn có thể có các triệu chứng như ù tai, sợ ánh sáng, rối loạn bài tiết mồ hôi.

- Đau, ngứa, bỏng rát ở vùng da bị tổn thương.

- Xuất hiện các chấm và mẩn đỏ trên da. Sau đó, hình thành các đám mụn nước, chạy dọc theo các dây thần kinh.

- Mụn nước vỡ ra và đóng vảy trong 10-12 ngày. Có thể để lại sẹo.

biểu hiện của bệnh zona

Triệu chứng của bệnh

Nhanh chóng gọi cho bác sĩ nếu nhận thấy bạn hay bất kỳ ai xung quanh bạn có bất kỳ dấu hiệu trên. Không có cách chữa khỏi bệnh zona. Nhưng có thể làm giảm nguy cơ biến chứng, bao gồm cả cơn đau kéo dài sau khi hết phát ban.

3. Biến chứng

Bệnh Zona có thể có các biến chứng kéo dài sau khi hết phát ban, bao gồm:

- Viêm não hoặc liệt mặt do ảnh hưởng đến một số dây thần kinh.

- Suy giảm thị lực, nổi ban đỏ xung quanh mắt.

- Gây nhiễm trùng, viêm da tại chỗ.

- Cơn đau kéo dài sau khi khỏi bệnh, có thể lên đến vài tháng hoặc cả năm. Thường 50 % bệnh nhân trên 50 tuổi gặp biến chứng này.

4. Chẩn đoán bệnh

Vị trí tổn thư­ơng

Đây là yếu tố quan trọng để chẩn đoán Zona thần kinh. Thư­ờng xuất hiện ở một bên của cơ thể, dọc theo đư­ờng phân bố của các dây thần kinh.

- Zona đầu: tổn thư­ơng dây thần kinh sọ não, hạch não tuỷ. Đối với thần kinh sọ não, thường bị nhất là ở dây thần kinh số III.

- Zona mắt: xuất hiện các mụn nước ở trán, mi, cánh mũi, niêm mạc mũi… Nghiêm trọng có thể gây biến chứng như viêm - loét giác mạc, viêm mống mắt, rối loạn đồng tử, teo gai…

- Zona cổ và cổ cánh tay.

- Zona liên sư­ờn và ngực bụng th­ường ở 1/2 ngư­ời có thể lan xuống một bên cánh tay.

- Ít gặp Zona hông, bụng, sinh dục, bẹn, x­ương cùng, ụ ngồi, đùi, cánh tay,...

Xét nghiệm

Nếu nghi ngờ bị Zona thần kinh, nên đến các trung tâm y tế để được khám và xét nghiệm, nhanh chóng có các biện pháp phòng ngừa. Một số xét nghiệm dùng trong chẩn đoán bệnh Zona như:

- Kính phết Tzanck: lấy dịch mụn nước làm tiêu bản. Nhuộm, soi để xác định vi khuẩn gây bệnh. Hiện nay kỹ thuật này ít được sử dụng do xuất hiện những kỹ thuật mới tiên tiến hơn.

- Phát hiện kháng nguyên VZV bằng phản ứng DFA.

- Nuôi cấy virus.

- Sinh thiết da.

5. Bệnh Zona thần kinh có lây không?

Bệnh thư­ờng lành tính, khỏi sau 2-3 tuần và hiếm khi tái phát trở lại (<1%).

Virus Varicella zoster có thể lây nhiễm cho những người chưa từng bị thủy đậu và chưa được tiêm phòng. Những người bị lây nhiễm có thể bị mắc bệnh thủy đậu. Tuy nhiên, nếu đã bị thủy đậu trước đó thì không bị nhiễm Zona từ người khác.

Zona thần kinh có lây không

Zona thần kinh có thể lây nhiễm được hay không?

Virus có thể lây nhiễm cho đến khi tất cả các vết loét đã đóng vảy. Khi đó, tránh tiếp xúc với những người chưa mắc bệnh thủy đậu và có sức đề kháng kém hơn như:

- Phụ nữ mang thai.

- Trẻ sơ sinh.

- Người cao tuổi.

- Bệnh nhân suy giảm miễn dịch.

6. Cách điều trị bệnh nhanh nhất

Bệnh Zona thần kinh thường tự khỏi sau 2 - 3 tuần. Tuy nhiên, cần chú ý vệ sinh sạch sẽ, tuân thủ theo phác đồ điều trị để bệnh nhanh khỏi hơn.

Nên uống thuốc gì khi bị bệnh?

Trường hợp không có biến chứng:

- Thuốc kháng virus giúp người bệnh chữa lành nhanh hơn và giảm nguy cơ biến chứng. Thuốc có hiệu quả nhất nếu bạn dùng chúng trong vòng 3 ngày kể từ khi bắt đầu phát ban, vì vậy nên được dùng càng sớm càng tốt và duy trì trong 7 - 10 ngày.

Acyclovir: Liều 800mg x 5 lần/ngày.

Famciclovir: 500mg/lần, cách nhau 8 giờ (3 lần/ngày)

Valacyclovir: 1000mg/lần, cách nhau 8 giờ.

- Giảm đau, kháng viêm, an thần như Efferalgan, Seduxen, nhóm  Diazepam đặc biệt Neurontin 300mg (Gabapentin) thường dùng lúc đầu, 1 viên/ngày. Có thể tăng lên 2 viên/ngày.

- Sử dụng Corticoid để giảm đau trong thời kỳ cấp tính. Nhiều chuyên gia cho rằng, thuốc có tác dụng giảm đau sau khi khỏi bệnh.

Trường hợp suy giảm miễn dịch hoặc tổn thương lan rộng: Tiêm tĩnh mạch Acyclovir 30mg/kg/ngày, 3 lần x 7 ngày hoặc cho đến khi đóng vảy.

Trường hợp có tổn thương mắt: Kết hợp khám chuyên khoa mắt, điều trị Acyclovir đường tĩnh mạch.

Nên bôi thuốc gì?

Có thể sử dụng các thuốc tác dụng tại chỗ, làm dịu nhẹ vết tổn thương như: Hồ nước, dung dịch màu Milian, Castellani, mỡ Acyclovir, mỡ kháng sinh trong trường hợp có nhiễm khuẩn.

Bôi kem chứa Lidocain và Prilocain, kem Capsaicin, Lidocain gel để giảm đau tại chỗ.

Cách chữa bệnh Zona thần kinh trong dân gian

Từ trước, các thầy thuốc đông y đã sử dụng các dược liệu như lô hội, mật ong, tỏi, cam thảo,... để chữa bệnh Zona thần kinh.

- Lô hội: Nhanh liền sẹo, giảm đau, chống viêm hiệu quả.

- Mật ong: Thành phần hóa học có nhiều vitamin, các chất kháng khuẩn, sát khuẩn. Thoa mật ong lên vùng da bị tổn thương cũng giúp điều trị Zona hiệu quả.

- Tỏi và hành tây: Chứa Allicin, giúp tăng cường chức năng miễn dịch.

Kiêng ăn gì khi bị bệnh Zona thần kinh?

Người bệnh không nên ăn một số loại thực phẩm sau:

- Thực phẩm chứa nhiều chất béo: tình trạng viêm nhiễm trở nên trầm trọng hơn và chậm lành vết thương.

- Rượu bia, chất kích thích: giảm miễn dịch, khiến virus lây lan mạnh hơn.

- Đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn chứa các chất béo, muối và chất bảo quản.

- Các loại hải sản dễ gây dị ứng như tôm, cua, sò, nghêu, hàu, ốc,…

7. Phòng bệnh

Vaccine có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh Zona, giảm các biến chứng, do vậy nên tiêm Vaccine phòng bệnh.

Khuyến cáo dùng cho người từ 50 tuổi trở lên. Tuy nhiên, trường hợp suy giảm miễn dịch thì không nên tiêm.

Nếu bệnh nhân đã bị bệnh Zona trước đó cũng nên sử dụng Vaccine phòng bệnh.

8. Các lưu ý khác

- Bệnh nhân nên dùng các thực phẩm giàu vitamin A, B, C,... giúp tăng cường khả năng miễn dịch và làm lanh nhanh các vết thương trên da.

- Cung cấp đủ nước cho cơ thể. Nên uống 1,5 – 2 lít nước lọc mỗi ngày.

- Trà xanh: Có đặc tính chống virus, chống viêm và chống oxy hóa. Các polyphenol trong trà xanh đã được chứng minh có thể giúp chống virus herpes hiệu quả.

phòng bệnh zona

Cung cấp đủ nước mỗi ngày

- Không chạm vào vết thương, tránh để xà phòng, nước bẩn tiếp xúc với vùng da bị nhiễm bệnh.

- Nên tắm bằng nước mát hoặc nước ấm để làm sạch mụn nước và làm dịu làn da. Không dùng nước nóng vì nhiệt độ cao có thể làm kích thích vỡ mụn nước. Lau nhẹ bằng khăn mềm, ẩm sau khi tắm.

Zona thần kinh tuy không nguy hiểm nhưng các biến chứng của căn bệnh này gây ra cũng rất đáng lo ngại. Cần kiên trì điều trị để bệnh chóng khỏi. Nên tiêm Vaccine phòng bệnh thủy đậu cho trẻ và vaccine phòng bệnh zona cho người từ 50 tuổi trở lên để ngăn ngừa mắc bệnh.

Bài viết cùng chủ đề