Lao hạch- Cẩm nang những điều cần chú ý

Lao hạch là gì?

Lao hạch là gì?

Bệnh lao không chỉ bị ảnh hưởng ở phổi mà còn ở những bộ phận khác của cơ thể, đó là hạch. Vậy bệnh lao hạch là gì? Có nguy hiểm không? Hãy cùng Central Pharmacy tìm hiểu về vấn đề này nhé!

I. Bệnh lao hạch là gì? Nguyên nhân gây lao hạch

Bệnh lao hạch (viêm hạch lao) là một trong những biểu hiện thường xuyên nhất của bệnh lao ngoài phổi do vi khuẩn lao người M. tuberculosis. Số ít có thể gặp vi khuẩn lao bò, vi khuẩn lao kháng cồn. Lao ngoài phổi chiếm 10 – 50% tổng số lao ở bệnh nhân âm tính với vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người (không nhiễm HIV) và khoảng 35–80% ở bệnh nhân nhiễm HIV.

Viêm hạch do lao có thể xảy ra do:

- Kích hoạt lại điểm đã chữa lành liên quan đến nhiễm trùng sơ cấp.

- Bệnh lao nguyên phát tiến triển tức là lan từ phổi vào hạch bạch huyết trung thất. Vi khuẩn lao thường được bắt đầu ở phổi, sau đó lây lan qua đường máu, đường tiếp cận, đường bạch huyết đến lympho vùng.

- Lan từ amiđan đến hạch.

Nguyên nhân gây lao hạch từ các điểm đã chữa lành

Nguyên nhân gây lao hạch từ các điểm đã chữa lành

Trong đó phổ biến nhất là phát triển từ điểm đã được chữa lành và bệnh lao tiếp tục tiến triển. Vi khuẩn M. tuberculosis thường xâm nhập vào cơ thể người qua đường hô hấp, nên dễ lây lan vào mô lympho đầu tiên là hạch bạch huyết.

Viêm hạch do lao xảy ra ở phụ nữ nhiều hơn nam giới. Trước đây được coi là một căn bệnh của thời thơ ấu, như trẻ em và thanh thiếu niên. Tuy nhiên độ tuổi khởi phát cao nhất của nó ở các nước phát triển đã chuyển từ thời thơ ấu sang độ tuổi từ 20 đến 40 tuổi. Hiện nay, tuổi trung bình ở các nước phát triển được xác định là khoảng 40 tuổi.

II. Triệu chứng của bệnh lao hạch là gì?

Biểu hiện lâm sàng của viêm hạch lao phần lớn phụ thuộc vào vị trí giải phẫu của các hạch bị ảnh hưởng và tình trạng miễn dịch của cá nhân.

Nổi hạch ở cổ là biểu hiện phổ biến nhất của lao hạch. Hạch có thể ở những vị trí khác như bạch huyết ở nách, bẹn và nội tạng. Trong đó 90% là các hạch nông ở đầu và cổ.

Các triệu chứng toàn thân không phổ biến. Sốt đã được báo cáo trong 20–50% các trường hợp ở bệnh nhân không nhiễm HIV và 60–80% ở bệnh nhân nhiễm HIV. Các phát hiện ít gặp bao gồm xoang chảy dịch hoặc ban đỏ nốt.

1. Nổi hạch ở cổ

Một khối u ở một bên xuất hiện thường xuyên nhất ở tam giác cổ trước hoặc sau. Một số khối u ở hạch bạch huyết dưới đòn và thượng đòn cũng được tìm thấy. Hai bên hạch ở cổ không phổ biến (chỉ có 26% các trường hợp), tuy nhiên trẻ em thường bị cả hai bên nhiều hơn. Bên phải thường xuất hiện nhiều hơn bên trái.

Biểu hiện rõ nhất của lao hạch là nổi hạch ở cổ

Biểu hiện rõ nhất của lao hạch là nổi hạch ở cổ

Mặc dù hầu hết bệnh nhân chỉ mắc bệnh tại một vị trí, nhưng có thể liên quan đến nhiều nút ở xung quanh đó. Nổi hạch cổ đôi khi có thể liên quan đến sự tham gia đồng thời của các nút khác trong khu vực, tạo ra nhiều dấu hiệu và triệu chứng khác nhau tùy thuộc vào vị trí giải phẫu của các nút bị ảnh hưởng.

Khối u có thể tồn tại đến 12 tháng trước khi chẩn đoán. Sờ nắn lúc đầu thấy một khối rắn chắc, rời rạc hoặc các nút mờ cố định vào các cấu trúc xung quanh; di động, lớp da bên ngoài có thể bị cứng lại. Thường không gây đau ngay cả giai đoạn hạch lao hoại tử và đã ăn mòn da. Còn ở trẻ em hạch lao có thể sưng to gây đau là do bội nhiễm với vi trùng thứ phát.

2. Biểu hiện ở bệnh nhân HIV

Trong số những bệnh nhân bị viêm hạch lao do nhiễm HIV, cơ thể có một lượng vi khuẩn đáng kể. Ở những người này xuất hiện những biểu hiện toàn thân, bao gồm sốt, đổ mồ hôi và sụt cân. 

Một số người bị lao hạch có thể bị sốt, đổ mồ hôi

Một số người bị lao hạch có thể bị sốt, đổ mồ hôi

Chụp X quang ngực bất thường thường sẽ quan sát thấy. Những bệnh nhân như vậy có nhiều khả năng bị lao lan tỏa kèm theo viêm hạch bạch huyết tại nhiều vị trí. Những bệnh nhân có liên quan đến hạch trung thất và trung thất có khả năng bị lao phổi đang hoạt động và có thể có các triệu chứng bao gồm khó thở và thở nhanh.

III. Các giai đoạn của hạch lao

Hạch lao có thể chia thành 5 giai đoạn:

- Giai đoạn 1: Hạch lao phì đại chắc, di động và rời rạc.

- Giai đoạn 2: Hạch bắt đầu chắc hơn, dính vào các mô xung quanh.

- Giai đoạn 3: Hạch hoại tử bã đậu ở trung tâm của hạch lao.

- Giai đoạn 4: Hạch bị vỡ.

- Giai đoạn 5: Tạo thành đường rò ra da có bờ mỏng và bị tím tái.

IV. Bị lao hạch có nguy hiểm không?

Nếu lao hạch bạch huyết được phát hiện sớm, có phương pháp điều trị đúng đắn có thể điều trị khỏi hoàn toàn mà không để lại bất cứ di chứng lại.

Lao hạch có nguy hiểm không?

Lao hạch có nguy hiểm không?

Tuy nhiên, nếu phát hiện muộn, việc điều trị có thể trở nên khó khăn hơn và xuất hiện một số biến chứng như:

- Hạch to nhuyễn hóa, mủ bị rò kéo dài và dễ tái phát.

- Hạch dính với nhau thành từng đám và chèn ép vào dây thần kinh xung quanh.

- Lao tràn sang các cơ quan, bộ phận khác.

V. Chẩn đoán lao hạch như thế nào?

Nên đi khám bác sĩ nếu xuất hiện các khối u bất thường và có tiếp xúc với những người bị lao để chẩn đoán có mắc bệnh lao hạch hay không.

Sau đó nếu nghi ngờ bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm mô bệnh học và các xét nghiệm khác nếu cần thiết. Chúng bao gồm:

1. Siêu âm hạch

Nó giúp đánh giá được kích thước, tính chất của hạch, có khuynh hướng bám vào các tổ chức xung quanh gây co kéo hay không. Đồng thời phần mềm xung quanh hạch có phù nề, hoại tử trong hạch hay không.

2. Chọc hút bằng kim nhỏ

Chọc hút kim loại nhỏ để chẩn đoán lao hạch

Chọc hút kim loại nhỏ để chẩn đoán lao hạch

Trường hợp u hạt có vi khuẩn lao Acid Fast Bacillus (AFB) dương tính khá nhạy và đặc hiệu để chẩn đoán lao. Hoại tử có thể bắt chước "trường hợp" cùng với u hạt gặp trong nhiều bệnh như ung thư hạch và bệnh sarcoid. Nhìn chung, độ chính xác chẩn đoán của chọc hút bằng kim nhỏ hạch từ 71,3% đến 97%. 

Các đặc điểm mô học, chẳng hạn như thâm nhiễm lymphoid không đặc hiệu, u hạt không tăng hoặc tế bào khổng lồ Langerhans ở các khu vực hoại tử dạng rộng, có thể hỗ trợ chẩn đoán bệnh lao.

3. Sinh thiết hạch bạch huyết

Đây là kỹ thuật quan trong giúp chẩn đoán chính xác hơn chọc hút tế bào. Trong các nghiên cứu từ các nước phát triển, M. tuberculosis thường được nuôi cấy từ sinh thiết cắt bỏ trong 70–90% trường hợp.

Sinh thiết chuyên dụng được ưu tiên hơn sinh thiết rạch; sau này có thể liên quan đến sự hình thành đường xoang. Đối với sinh thiết hạch bạch huyết trung thất, sinh thiết có hướng dẫn của CT hoặc siêu âm nội phế quản và hiếm khi nội soi trung thất có thể được yêu cầu.

4. Xét nghiệm

Các chẩn đoán phân tử hoặc khuếch đại acid nucleic được sử dụng để phát hiện DNA của vi khuẩn thay vì phát hiện Mycobacteria. Chúng có độ nhạy cao hơn, nhanh hơn và cho phép xác định loài và khả năng kháng thuốc sớm hơn so với các phương pháp thông thường.

5. Soi và nuôi cây

Soi và nuôi cấy vi khuẩn lao

Soi và nuôi cấy vi khuẩn lao

Tìm vi khuẩn lao bằng phương pháp nội trực tiếp hoặc từ bệnh phẩm bằng các phương pháp chọc hút bên trên. Bên cạnh đó với những hạch đã nhuyễn hóa rò mũ có thể lấy mủ để nuôi cấy vi khuẩn lao với tỷ lệ dương tính cao lên 62%.

6. Xét nghiệm khác

Một số xét nghiệm khác có thể được thực hiện như lao trên da, xét nghiệm giải pháp interferon - gamma, soi và cấy đờm, xét nghiệm máu…

VI. Điều trị lao hạch như thế nào

Bệnh nhân bị lao hạch chủ yếu được điều trị nội khoa, phối hợp nhiều loại thuốc chống lao khác nhau. Bên cạnh đó có thể cần điều trị ngoại khoa.

1. Điều trị nội khoa

Chủ yếu lao hạch được điều trị bằng thuốc

Chủ yếu lao hạch được điều trị bằng thuốc

Các bản cập nhật gần đây của Chương trình Kiểm soát Lao Quốc gia RNTCP và WHO khuyến nghị chế độ sử dụng thuốc hàng ngày theo cân nặng cố định là isoniazide (H), rifampicin (R), pyrazinamide (Z), ethambutol (E) trong 2 tháng.

Tiếp theo đó là isoniazide (H), rifampicin (R), ethambutol (E) trong 4 tháng đối với lao mẫn cảm với thuốc (WHO / RNTCP2017). Khuyến nghị điều trị 6 tháng cho thấy không có sự khác biệt giữa 6 và 9 tháng sử dụng thuốc về tỷ lệ khỏi bệnh (89–94%) hoặc tỷ lệ tái phát (3%).

Ở bệnh nhân lao kháng thuốc, việc điều trị phải dựa trên các hướng dẫn gần đây của WHO, chủ yếu dựa trên mô hình nhạy cảm với thuốc.

2. Điều trị ngoại khoa

Các chỉ định điều trị phẫu thuật đối với viêm hạch lao là:

- Điều trị thất bại: Điều trị phẫu thuật có thể được thực hiện khi phương pháp nội khoa thất bại, hạch to bị vỡ, chèn ép các dây thần kinh mạch máu gây đau…

- Điều trị bổ trợ cho các trường hợp nhạy cảm với thuốc: Đối với những bệnh nhân có cảm giác khó chịu do các hạch bạch huyết căng thẳng, dao động có thể cần phẫu thuật.

- Người bệnh gặp các phản ứng nghịch lý: Trong một đánh giá hồi cứu, chọc hút, rạch và dẫn lưu hoặc cắt bỏ có xu hướng kéo dài thời gian phản ứng nghịch lý ngắn hơn

- Vi khuẩn mycobacteria không lao: Ở trẻ em bị cắt bỏ hạch bạch huyết nhiễm vi khuẩn lao có liên quan đến kết quả tốt hơn.

Một số trường hợp lao hạch có thể phải phẫu thuật

Một số trường hợp lao hạch có thể phải phẫu thuật

VII. Ngăn ngừa bệnh lao hạch

Để ngăn ngừa bệnh lao hạch nên thực hiện những biện pháp dưới đây:

- Tiêm phòng lao bằng vaccin BCG cho trẻ em.

- Nâng cao sức đề kháng, xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, chế độ sinh hoạt hợp lý, nhất là đối với trẻ em.

- Vi khuẩn lao xuất phát từ đường miệng, đường hô hấp nên vệ sinh răng miệng thường xuyên, sạch sẽ.

- Khi đã được chẩn đoán lao hạch, người bệnh cần tuân thủ theo đúng phương pháp điều trị của bác sĩ.

Trên đây là những thông tin tổng quát về bệnh lao hạch. Mong rằng với các kiến thức trong bài viết có thể giúp ích được cho bạn có cái nhìn tổng quan nhất về căn bệnh này.

Bài viết cùng chủ đề

- Tiết lộ lý do bạn bị sưng hạch, nổi hạch ở cổ?

- Biểu hiện của HIV qua mỗi giai đoạn như thế nào?

- Lao hạch- Cẩm nang những điều cần chú ý